O'zbekistonda homiladorlik va tug'ruq ta'tili, to'lovlar va nafaqalar: nimani kutish kerak

O'zbekistonda homiladorlik va tug'ruq ta'tili ko'pchilik bo'lajak ota-onalar kutganidan ko'ra saxiyroq, lekin rasmiylashtirish bir necha bosqichdan iborat, qoidalar esa tez-tez yangilanadi. Quyida amaldagi qoidalar bo'yicha nimani kutish kerakligi bayon etilgan: poliklinika varaqa bergan kundan ishga qaytgan kungacha. Buni xarita deb qabul qiling, oxirgi so'z deb emas: tafsilotlarni kadrlar bo'limi va Ijtimoiy himoya agentligida aniqlashtiring, chunki qoidalar o'zgarib turadi.

Ta'til qancha davom etadi va qachon boshlanadi

Rasmiy nomi — homiladorlik va tug'ruq ta'tili, kundalik hayotda uni oddiygina "dekret ta'tili" deyishadi.

126 kalendar kun: tug'ruqning taxminiy sanasidan oldin 70 kun va keyin 56 kun.
140 kun (70 + 70) — tug'ruq asoratli bo'lsa yoki egizak kutayotgan bo'lsangiz.
Ta'til to'liq beriladi. Agar chaqaloq muddatidan oldin tug'ilsa, foydalanilmagan "tug'ruqdan oldingi" kunlar tug'ruqdan keyingi qismga qo'shiladi — siz ularni yo'qotmaysiz.
Mehnatga layoqatsizlik varaqasini poliklinikangiz 30 haftada beradi. Egizaklarda u odatda ertaroq beriladi — qachon ekanini shifokoringizdan so'rang.
Ta'til va nafaqani olish uchun rasmiy mehnat shartnomasi bo'lishi kerak.

Varaqani olgan zahoti ish beruvchiga topshiring. Ko'p ayollar kelishuv asosida yana biroz ishlaydi, lekin ta'tilning o'zi varaqadagi sanadan hisoblanadi, shuning uchun hujjatlarni kechiktirmang.

Nafaqa qanday hisoblanadi

Homiladorlik va tug'ruq nafaqasi butun davr — 126 yoki 140 kun — uchun to'lanadi va o'rtacha ish haqidan hisoblanadi. Amaldagi qoidalarga ko'ra, 2026 yildan boshlab uni ish beruvchi emas, davlat ijtimoiy jamg'armasi to'laydi; ish beruvchi faqat sizning nomingizdan hujjatlarni topshiradi. Amalda bu shuni anglatadi:

Kadrlar bo'limidan hujjatlarni topshirish uchun kim javobgar ekanini va to'lovni qachon kutish kerakligini so'rang.
Varaqa, ariza va har qanday tasdiqnomalarning nusxalarini saqlab qo'ying.
Agar so'nggi ikki yilda ish joyini o'zgartirgan bo'lsangiz, har bir joydan ish haqi to'g'risida ma'lumotnoma olib keling.
To'lov kechiksa, avval ish beruvchiga, keyin Ijtimoiy himoya agentligiga murojaat qiling.

Summalar, eng yuqori chegaralar va muddatlar o'zgaradi, shuning uchun dugonangizning uch yil oldingi tajribasiga emas, joriy raqamlarga tayaning.

Dekretdan keyin: bola parvarishi ta'tili va huquqlaringiz

126 kun tugagach, darhol bola parvarishi ta'tiliga o'tishingiz mumkin:

Bola parvarishi ta'tili bola ikki yoshga to'lgunga qadar beriladi. Huquqi bo'lgan oilalar bu davrda har oy davlat tomonidan bola parvarishi nafaqasini oladi; huquq oila daromadiga va ijtimoiy himoya tizimida ro'yxatdan o'tganlikka bog'liq.
Keyin bola uch yoshga to'lgunga qadar ish haqi saqlanmaydigan ta'tilni davom ettirish mumkin. Ish joyingiz saqlanib qoladi.
Bola parvarishi ta'tilini ona o'rniga ota yoki boshqa ishlaydigan qarindosh olishi mumkin.
Mehnat kodeksi homilador ayollar va yosh bolali onalarni ish beruvchi tashabbusi bilan ishdan bo'shatishdan himoya qiladi — korxona tugatilishi kabi kamdan-kam istisnolar bundan mustasno. Shuningdek, u homiladorlik davrida tibbiy xulosa asosida yengilroq ishga o'tish yoki ish normasini kamaytirish huquqini va ikki yoshga to'lmagan bolani emizish uchun haq to'lanadigan tanaffuslar huquqini beradi.

Agar sizdan ishdan bo'shashni talab qilib bosim o'tkazilsa, hech narsani darhol imzolamang. Talabni yozma shaklda so'rang va mehnat inspeksiyasi yoki yuristdan maslahat oling.

Bir martalik tug'ilish to'lovi (suyunchi puli)

2024 yil apreldan boshlab oilalar birinchi farzand tug'ilganda bir martalik to'lov — eng kam ish haqining taxminan 70 foizini oladi. Ikkinchi farzand uchun u faqat Ijtimoiy himoya yagona reestriga kiritilgan oilalarga beriladi. Uni olish uchun:

Tug'ilishni FHDYo (ZAGS) da ro'yxatdan o'tkazing va tug'ilganlik haqidagi guvohnomani oling.
Mahalla, Ijtimoiy himoya agentligining mahalliy bo'limi yoki my.gov.uz portali orqali ariza bering.
Pasport, tug'ilganlik haqidagi guvohnoma va bank kartasi rekvizitlarini tayyorlab qo'ying.

Tekshiruv ro'yxati va muddatlar

28–30 haftada

Shifokoringizdan varaqa haqida so'rang va u beriladigan sanani aniqlashtiring.
Kadrlar bo'limiga ishni qachon to'xtatishni rejalashtirganingizni ayting va qanday hujjatlar kerakligini so'rang.
Mehnat shartnomasi va pasport ma'lumotlaringiz yangilanganini tekshiring.

Tug'ruqda

Tug'ruqxona tug'ilganlik to'g'risida tibbiy ma'lumotnoma beradi — uni ehtiyot qiling.
Tug'ruq asoratli bo'lgan bo'lsa, ta'tilni 140 kunga uzaytiradigan qo'shimcha varaqani so'rang.

Birinchi oyda

Tug'ilishni FHDYo da ro'yxatdan o'tkazing va tug'ilganlik haqidagi guvohnomani oling.
Suyunchi puli va, huquqingiz bo'lsa, bola parvarishi nafaqasi uchun ariza bering.
126 kun tugashidan oldin ish beruvchini bola parvarishi ta'tili haqida yozma xabardor qiling.

O'zini o'zi band qilganlar, shartnomasiz ish va ishga qaytish

Mehnat shartnomasi bo'lmagan ayollarning kafolatlari kamroq. O'zini o'zi band qilgan shaxs maqomi, fuqarolik-huquqiy shartnomalar va norasmiy ish bir xil hajmda haq to'lanadigan dekret ta'tilini bermaydi. Ko'rib chiqishga arziydigan variantlar:

O'zini o'zi band qilgan shaxs sifatida ro'yxatdan o'tish va ixtiyoriy ijtimoiy badallar to'lash; bu qanday huquqlar berishini Ijtimoiy himoya agentligidan so'rang.
Oila daromadi past bo'lsa, mahalla orqali bola parvarishi nafaqasi va boshqa oilaviy yordam uchun ariza berish.
Suyunchi puli ish bilan bandlikka bog'liq emas — faqat yuqorida aytilgan shartlarga bog'liq.

Ish beruvchi bilan suhbatda mavzuni oldindan ko'taring, ishlarni topshirish rejasi bilan keling va asosiy kelishuvlarni yozma qayd eting. Ishga qaytganingizda sizga emizish uchun tanaffuslar beriladi; ko'p onalar kelishuv asosida ularni birlashtirib, ish kunini qisqartiradi. To'liq bo'lmagan yoki moslashuvchan ish jadvali haqida so'rang va eslab qoling: ta'tildan chiqish lavozimingizni ham, huquqlaringizni ham bekor qilmaydi.

Bu maqola umumiy ma'lumot bo'lib, tibbiy yoki yuridik maslahat emas. Amaldagi qoidalarni shifokoringiz, ish beruvchingiz va Ijtimoiy himoya agentligidan aniqlashtiring.