Tug'ruqdan keyingi ruhiy tushkunlik: «beybi-blyuz», tug'ruqdan keyingi depressiya va qayerdan yordam olish mumkin

Tug'ruqdan keyingi haftalar ko'pincha ayol hayotidagi eng baxtli davr deb ta'riflanadi. Lekin ko'p onalar uchun bu eng charchatadigan va his-tuyg'ular eng ochiq bo'lgan vaqt ham. Farzand tug'ilgandan keyin yig'loqi bo'lish, bo'shliq yoki xavotir his qilish juda keng tarqalgan holat va bu yomon ona ekaningizni anglatmaydi. Bu maqolada odatiy «beybi-blyuz» tug'ruqdan keyingi depressiyadan nimasi bilan farq qilishini, nima yordam berishini va O'zbekistonda kimga murojaat qilish mumkinligini tushuntiramiz.

«Beybi-blyuz»: ko'p uchraydi va tez o'tadi

Har 10 onadan 8 tasigacha tug'ruqdan keyingi birinchi kunlarda kayfiyat tushishini sezadi. Gormonlar darajasi keskin pasayadi, uyqu bo'lak-bo'lak, tana tiklanmoqda. Odatiy belgilar:

Sababsiz yig'lash, ko'pincha kechqurun
Jizzakilik va hamma narsa haddan oshgandek his
Bir soat ichida quvonchdan xavotirga o'tib turadigan kayfiyat
Chaqaloq uxlayotganda ham uxlay olmaslik

«Beybi-blyuz» odatda uchinchi-beshinchi kunda avjiga chiqadi va ikki hafta ichida o'z-o'zidan o'tib ketadi. Ko'pincha dam olish, ovqat, iliq so'z va siz dush qabul qilayotganda kimdir chaqaloqni ushlab turishi kifoya qiladi.

Tug'ruqdan keyingi depressiya va xavotir

Taxminan har 7–10 onadan birida tug'ruqdan keyingi depressiya rivojlanadi. U «blyuz»dan ikki jihati bilan farq qiladi: ikki haftadan uzoq davom etadi va chuqurroq kechadi. Belgilari:

Kunning ko'p qismida davomli g'amginlik yoki bo'shliq
Ilgari zavq bergan narsalarga, jumladan chaqaloqqa qiziqishning yo'qolishi
Kuchli aybdorlik hissi, o'zini yaroqsiz his qilish, «ona sifatida ham, xotin sifatida ham eplay olmadim» degan fikrlar
To'xtamaydigan xavotir, chalkash fikrlar yoki vahima (tug'ruqdan keyingi xavotir ko'pincha tushkunlik bilan birga yoki uning o'rniga keladi)
Chaqaloq sababchi bo'lmagan uyqu muammolari: imkon bo'lsa ham uxlay olmaysiz
Chaqaloqqa bog'lanish va unga mehr his qilishning qiyinligi
Umidsizlik, endi hech qachon yaxshi bo'lmaydi degan his

Depressiya faqat tug'ruqdan keyin emas, homiladorlik davrida ham boshlanishi mumkin va otalarga ham ta'sir qiladi: har 10 yangi otadan biri bolaning birinchi yilida depressiyani boshdan kechiradi.

Xavfni oshiradigan omillar: avval bo'lgan depressiya yoki xavotir, amaliy va hissiy yordamning kamligi, og'ir yoki qo'rqinchli tug'ruq, chaqaloqning reanimatsiyada bo'lishi, uyda yolg'izlik, qarindoshlar tomonidan bosim yoki tanqid, pul tashvishlari. Bularning hech biri sizning aybingiz emas.

Bu zaiflik ham, muvaffaqiyatsizlik ham emas

Tug'ruqdan keyingi depressiya — tibbiy holat, tug'ruqdan keyingi kamqonlik yoki yuqori qon bosimi kabi. Uni gormonal o'zgarishlar, uyqusizlik, stress va shaxsiy moyillik birgalikda keltirib chiqaradi va u davolanadi. Bu farzandingizni qanchalik sevishingiz, qanday ona yoki kelin ekaningiz haqida hech narsa demaydi. O'zbekistonda ko'p ayollar nikohning birinchi yillarida qaynona-qaynota bilan yashaydi, va indamay eplash, uyni yuritish, hammaga yoqish kutilishi qiynalayotganingizni tan olishni qiyinlashtiradi. Tan olish — yengillashish yo'lidagi birinchi qadam, sizni sevadigan odamlar esa bilishni afzal ko'rardi.

Kun davomida nima yordam beradi

Navbat bilan uxlang: turmush o'rtog'ingiz yoki onangiz bilan kim qaysi soatlarni oladi, kelishib oling, shunda sizda bir uzluksiz uyqu bo'lagi bo'ladi.
Ovqat, uy yumushi va katta bolalar bilan yordamni qabul qiling, hatto u mukammal taklif qilinmasa ham.
Muntazam ovqatlaning va yetarli suyuqlik iching: o'tkazib yuborilgan ovqat kayfiyatni yomonlashtiradi.
Har kuni ko'chaga chiqing, hech bo'lmasa aravacha bilan o'n daqiqa.
Ishongan bir odamga hissiyotlaringizni rostini aytib bering.
Boshqa yosh onalarni toping: mahalladagi guruh, poliklinikadagi mashg'ulot yoki onlayn chat.
Yengil harakat qiling: shifokor ruxsat bergach, sayr yoki cho'zilish mashqlari.
Hamma mukammal onadek ko'rinadigan ijtimoiy tarmoqlarda vaqtni cheklang: taqqoslash aybdorlikni oziqlantiradi.

Davolash va qayerga murojaat qilish

Yengil va o'rtacha depressiyada psixoterapiya (masalan, kognitiv-xulqiy yoki shaxslararo terapiya) yaxshi yordam beradi. O'rtacha va og'ir depressiyada antidepressantlar samarali, ularning ba'zilari emizish bilan mos deb hisoblanadi; tanlov foyda va xavfni o'lchab, shifokor bilan birga qilinadi. Davolanish uchun hech kim emizishni to'xtatishi shart emas.

O'zbekistonda quyidagilardan boshlash mumkin:

Poliklinika shifokori yoki tug'ruqdan keyin uyga keladigan patronaj hamshira: kayfiyatingiz yomon ekanini ochiq ayting.
Tuman poliklinikasi yoki oilaviy poliklinikadagi psixolog yoki psixiatr; yo'llanma har doim talab qilinmaydi.
Katta shaharlardagi xususiy psixologlar va psixoterapevtlar.
Video yoki chat orqali onlayn maslahat — uydan chiqa olmasangiz qulay.

Turmush o'rtog'i va buvilar nima qila oladi

Turmush o'rtog'i: chaqaloqni muayyan soatlarga o'zingiz oling, belgilarni sezing va «o'zingni qo'lga ol» emas, «bu kasallik, biz yordam olamiz» deng. Buvilar va qaynonalar: tajribangiz qadrli, lekin yosh onaga hozir eng kerak narsa — uyqu, ovqat va iliq so'z, avval qanday bo'lgani bilan taqqoslash emas. Qanday yordam berishni so'rang va shuni qiling.

Qachon bu favqulodda holat

Quyidagilar bo'lsa, tez yordam 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling yoki darhol eng yaqin shifoxonaga boring va onani yolg'iz qoldirmang:

O'ziga yoki chaqaloqqa zarar yetkazish haqidagi fikrlar
Boshqalar eshitmaydigan yoki ko'rmaydigan ovozlar va tasvirlar, chalkashlik, g'alati tuyuladigan ishonchlar — bu tug'ruqdan keyingi psixozning belgilari bo'lishi mumkin: kam uchraydigan, lekin shoshilinch davolash talab qiladigan jiddiy holat
To'satdan kuchli bezovtalik yoki bir necha kun uxlay olmaslik

Tug'ruqdan keyingi psixoz davolanadi, o'z vaqtida yordam olganda ko'p ayollar to'liq tuzalib ketadi.

Bu maqola umumiy ma'lumot bo'lib, tibbiy maslahat emas. O'z holatingizni shifokoringiz bilan muhokama qiling.