Homiladorlikda grippga qarshi emlash: nima uchun va qachon

Sovuq kunlar boshlanishi bilan poliklinikalarda grippga qarshi emlash mavsumi boshlanadi va homilador ayollar ko'pincha ikkilanib qolishadi: menga mumkinmi, chaqaloqqa zarar yetmaydimi, tug'guncha kutgan ma'qul emasmi? Keling, nega butun dunyoda, jumladan O'zbekistonda ham shifokorlar bo'lajak onalarni emlash bo'yicha ustuvor guruhga kiritishini, emlash qanchalik xavfsizligini va uni qanday olish mumkinligini ko'rib chiqamiz.

Nega homiladorlikda gripp xavfliroq

Gripp shunchaki kuchli shamollash emas. Homiladorlik paytida immunitet, yurak va o'pka boshqacha ishlaydi: immunitet chaqaloqni begona deb qabul qilmasligi uchun biroz qayta sozlanadi, yurak ko'proq qon haydaydi, o'sib borayotgan bachadon esa diafragmani yuqoriga suradi. Shu sababli homiladorlarda gripp ko'pincha og'irroq kechadi va zotiljam bilan asoratlanishi ehtimoli yuqoriroq, ayniqsa ikkinchi va uchinchi trimestrlarda.

Onada yuqori harorat va kasallikning og'ir kechishi muddatidan oldingi tug'ruq va homiladorlikning boshqa asoratlari xavfini oshiradi. Aynan shuning uchun Jahon sog'liqni saqlash tashkiloti va O'zbekiston Sog'liqni saqlash vazirligi homiladorlarni mavsumiy emlash bo'yicha ustuvor guruhga kiritadi.

Emlash xavfsizmi

Homiladorlarga grippga qarshi inaktivlangan vaksina qilinadi. Unda tirik virus yo'q, shuning uchun emlashdan grippga chalinib qolish mumkin emas. Bunday vaksinalar homiladorlarda ko'p yillardan beri qo'llanib kelinadi, ularning xavfsizligi juda ko'p sonli ayollarda o'rganilgan va xalqaro tibbiyot fikri bir xil: inaktivlangan vaksina istalgan trimestrda ona uchun ham, bola uchun ham xavfsiz. U bola tushishi yoki rivojlanish nuqsonlari xavfini oshirmaydi.

Burunga yuboriladigan tirik vaksina homiladorlarga to'g'ri kelmaydi. Shuning uchun emlashga borganingizda hamshiradan sizga aynan inaktivlangan, ukol shaklidagi vaksina qilinayotganini aniqlab oling.

Emlashdan keyin odatiy yengil reaksiyalar bo'lishi mumkin: ukol joyida og'riq va qizarish, bir-ikki kun davomida ozgina holsizlik yoki haroratning biroz ko'tarilishi. Ular o'z-o'zidan o'tib ketadi. Jiddiy allergik reaksiyalar juda kam uchraydi, shuning uchun ukoldan keyin poliklinikada 15–30 daqiqa o'tirib turish odat tusiga kirgan.

Emlash chaqaloqni qanday himoya qiladi

Bu, ehtimol, emlashning eng kam baholanadigan foydasidir. Emlashdan keyin onaning organizmi antitanalar ishlab chiqaradi va ularning bir qismi yo'ldosh orqali bolaga o'tadi. Olti oylikkacha bo'lgan chaqaloqlar grippga qarshi o'zi emlanishi uchun hali juda kichik, holbuki ular kattaroq bolalarga qaraganda og'irroq kasallanadi. Onaning antitanalari bolani aynan mana shu dastlabki, eng zaif oylarda himoya qiladi. Ko'krak suti bilan emizish bu himoyani yanada qo'llab-quvvatlaydi.

Qachon va qayerda emlanish kerak

• Eng yaxshi vaqt — kuzda, gripp mavsumi avjiga chiqmasdan oldin, ya'ni oktyabr–noyabrda. Lekin gripp tarqalishda davom etar ekan, qishda ham emlanish kech emas.
• Homiladorlik muddati ahamiyatga ega emas: emlashni istalgan trimestrda qilish mumkin. Ataylab ikkinchi trimestrni kutish shart emas.
• Qayerda: akusher-ginekologingiz yoki oilaviy poliklinikadagi uchastka shifokoringizdan so'rang. Emlash mavsumida homiladorlar odatda yashash joyidagi poliklinikada emlanadi.
• Himoya ukoldan taxminan ikki hafta o'tgach shakllanadi.
• Vaksinani har yili qilish kerak: gripp viruslari o'zgaradi va vaksina tarkibi har bir mavsumga yangilanadi.

Agar yaqinda kasal bo'lgan bo'lsangiz, hozir haroratingiz bo'lsa yoki oldingi emlashga kuchli allergik reaksiya bo'lgan bo'lsa, buni emlashdan oldin shifokorga ayting — u qachon va qanday emlash yaxshiroq ekanini hal qiladi. Tovuq tuxumi oqsiliga allergiya odatda emlashga to'sqinlik qilmaydi, lekin bu haqda ham aytib qo'ying.

Grippdan saqlanishga yana nimalar yordam beradi

Emlash asosiy himoya, ammo yagona emas. Qo'llaringizni, ayniqsa jamoat transporti va do'kondan keyin yuving, xonani shamollatib turing, mavsum avjida imkon qadar gavjum joylardan qoching va yo'talayotgan, aksirayotgan odamlardan uzoqroq turing. Shamollash belgilari bor oila a'zolaridan uyda niqob taqib yurishni so'rang. Oila a'zolarining ham emlangani foydali — shunday qilib siz o'zingiz va bo'lajak chaqalog'ingiz atrofida himoya «qobig'i»ni yaratasiz.

Qachon shifokorga murojaat qilish kerak

Agar homiladorlik paytida haroratingiz ko'tarilsa, mushaklaringiz og'risa, yo'tal yoki et uvishishi paydo bo'lsa, «o'zi o'tib ketadi» deb kutmasdan, o'sha kuniyoq shifokorga murojaat qiling. Homiladorlarda gripp davosi dastlabki 48 soat ichida boshlansa, eng samarali bo'ladi. Virusga qarshi va isitma tushiruvchi dorilarni faqat shifokor tayinlagan holda qabul qiling.

Quyidagi hollarda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling:

• nafas olish qiyinlashsa, tinch holatda ham hansirash yoki ko'krakda og'riq paydo bo'lsa;
• harorat baland bo'lib, tushmasa;
• hushning chalkashishi, kuchli uyquchanlik yoki tutqanoq paydo bo'lsa;
• lablar ko'karsa;
• chaqaloq odatdagidan ancha kam qimirlasa yoki umuman qimirlamay qo'ysa;
• qonli ajralma, suv kelishi yoki to'lg'oqqa o'xshash og'riqlar paydo bo'lsa.

Asosiysi

Homiladorlik paytida gripp og'irroq kechadi, emlash esa himoyalanishning oddiy va xavfsiz usuli. Inaktivlangan vaksinani istalgan trimestrda qilish mumkin va u nafaqat sizni, balki chaqaloqni ham hayotining ilk oylarida himoya qiladi. Navbatdagi poliklinika qabulida emlash haqida so'rang — uni hozir, mavsum boshida qilgan ma'qul.