Tug'ilgandan 1 oygacha
Birinchi oy: dunyoga xush kelibsiz
Bu dastlabki haftalar emizish, uyqu va bir-biringizni tanish bilan o'tadi.
Chaqalog'ingiz ona qornidan tashqaridagi hayotga moslashmoqda: tez-tez emadi, qisqa-qisqa uxlaydi, ovozingiz va hidingizni o'rganadi. Hozir qilayotgan ishlaringizning deyarli barchasi – emizish, bag'ringizga olish, gaplashish – go'dakka aynan kerak bo'lgan narsalar.
O'sish
Vazn
Tug'ilganda 2,5–4,3 kg; bir oylikda taxminan 3,4–5,1 kg
Bo'y
Tug'ilganda 46–53 sm; bir oylikda taxminan 51–57 sm
Dastlabki kunlarda chaqaloqlar tug'ilgandagi vaznining 7–10% gacha yo'qotadi va odatda 10–14-kunga qadar uni qayta tiklaydi. Bular odatiy ko'rsatkichlar; pediatr bolangizning o'sishini o'sish jadvali bo'yicha kuzatib boradi.
Chaqaloq nimalarni o'rganmoqda
- Chaqaloq reflekslari kuchli: yonog'iga tegilganda ko'krak qidirish va so'rish, kaftiga qo'yilgan barmoqni ushlab olish, keskin tovushdan cho'chish (Moro refleksi).
- Ko'p chaqaloqlar 20–30 sm masofadagi yuzga – emizish paytida sizning yuzingizgacha bo'lgan masofaga – diqqatini qarata oladi va yuzlarni boshqa hamma narsadan afzal ko'radi.
- Go'dak homiladorlik davridan ovozingizni taniydi va uni eshitganda tinchlanishi yoki o'sha tomonga o'girilishi mumkin.
- Harakatlar keskin, qo'l-oyoqlar tanaga yig'ilgan holda, bolani har ko'targaningizda boshini to'liq ushlab turish kerak.
- Yig'i – asosiy muloqot usuli: ochlik, ho'l tagliq, sovuq, ortiqcha shovqin yoki shunchaki bag'rga olinish istagi.
Ovqatlantirish
- JSST 6 oygacha faqat ko'krak suti bilan emizishni tavsiya qiladi. Talab bo'yicha, odatda kechasi bilan birga kuniga 8–12 marta emizing; sut miqdorini aynan tez-tez emizish oshiradi.
- Sut yetarli bo'layotganining belgilari: 5-kundan keyin kuniga 6 va undan ko'p ho'l tagliq, yumshoq sariq najas, barqaror vazn ortishi va ko'pchilik emizishlardan keyin bir muddat tinch yotadigan bola.
- Agar sun'iy aralashma ishlatilsa, uni qadoqdagi ko'rsatmaga qat'iy amal qilib, qaynatib 70 °C dan past bo'lmagan haroratgacha sovutilgan suvda tayyorlang, har emizish uchun yangi shisha tayyorlang va qolganini to'kib tashlang.
- 6 oygacha bo'lgan go'daklarga suv, choy, shakarli suv yoki asal kerak emas – asal go'daklarda botulizmga sabab bo'lishi mumkin.
- D vitamini tomchilari (kuniga 400 XB) odatda hayotning birinchi haftalaridan buyuriladi; birinchi qabulda pediatrdan so'rang. Emizayotgan bo'lsangiz, homiladorlikdagi kabi kuniga 200 mkg kaliy yodid qabul qilishda davom eting.
Uyqu
Chaqaloqlar kuniga 14–17 soat, 2–4 soatlik bo'laklar bilan uxlaydi va hali kun bilan tunni ajratmaydi. Har bir uyquda bolani o'z xonangizdagi qattiq, tekis yuzaga – bolalar karavoti, savat-karavot yoki beshikka – chalqancha yotqizing: yostiq, adyol, yon to'siq va yumshoq o'yinchoqlarsiz, va hech qachon kattalar bilan birga divan yoki kresloda emas. Go'dakni o'zingizdan bir qavat ko'proq kiyintiring, uy ichida boshini yopmang. Beshik ishlatsangiz, bolani chalqancha yotqizing, son bo'g'imlarining erkin harakatiga to'sqinlik qiladigan qattiq yo'rgaklashdan saqlaning va bog'lab qo'yilgan bolani hech qachon qarovsiz qoldirmang.
Ko'riklar va emlashlar
- Tug'ruqxonada chaqaloq tug'ilgandan keyingi 24 soat ichida virusli gepatit B ga qarshi birinchi emlashni (HepB-1) va 2–5-kunlarda sil (tuberkulyoz)ga qarshi BCG emlashini oladi. BCG qilingan joyda 4–6 haftadan keyin paydo bo'ladigan kichik yaracha – normal holat.
- Tug'ruqxonadan chiqishdan oldin tovondan olingan qon fenilketonuriya va tug'ma gipotireozga tekshiriladi, eshitish ham tekshiriladi. Qayta tahlil kerak bo'lsa, siz bilan bog'lanadilar.
- Poliklinikangizdan patronaj hamshira yoki pediatr chiqarilgandan keyingi dastlabki kunlarda, so'ngra birinchi oy davomida uyga keladi: vazn, emizish, kindik qoldig'i, teri va sizning tiklanishingiz tekshiriladi. Shu dastlabki haftalarda bolani poliklinikaga ro'yxatga qo'ying.
- Kindik qoldig'ini toza va quruq saqlang, tagliqni uning pastidan buklab qo'ying; u odatda 1–2 hafta ichida tushadi. Teriga tarqalayotgan qizarish, yiring yoki yoqimsiz hid shifokor ko'rigini talab qiladi.
- 2–3-kundan terining yengil sarg'ayishi ko'p uchraydi va odatda ikki hafta ichida o'tib ketadi; hamshira buni tekshiradi. Birinchi 24 soat ichidagi sariqlik yoki kuchayib borayotgan sarg'ayish shu kunning o'zida ko'rikni talab qiladi.
O'yinlar va kundalik maslahatlar
- Bolani xohlaganingizcha tez-tez teri-teriga bag'ringizga bosing: bu nafas va tana haroratini barqarorlashtiradi, ko'krak suti bilan emizishga yordam beradi va ikkalangizni ham tinchlantiradi.
- Kun bo'yi gaplashing, qo'shiq va alla ayting – tagliq almashtirganda, emizganda, xonada yurganda. Yuzingiz va ovozingiz dunyodagi eng yaxshi o'yinchoqdir.
- Birinchi haftadan qorinda yotqizishni boshlang: bola uyg'oq va siz qarab turganingizda ko'kragingizda yoki qattiq yuzada kuniga bir necha marta 1–2 daqiqa.
- 20–30 sm masofada oq-qora yoki kontrasti yuqori rasmlarni ko'rsating; chaqaloqlar keskin kontrastni eng yaxshi ko'radi.
- 2 yoshgacha bolalarga ekran yo'q (JSST) – hatto emizish paytida fonda ham.
Shifokorga yoki 103 ga qo'ng'iroq qiling, agar
- 3 oygacha bo'lgan go'dakda 38 °C va undan yuqori yoki 36 °C dan past harorat – shoshilinch holat: 103 ga qo'ng'iroq qiling yoki darhol shifoxonaga boring.
- Nafas olishdagi qiyinchilik: ingrash, burun kataklarining kerilishi, ko'krak qafasining ichga tortilishi, nafasda to'xtalishlar yoki lablarning ko'karishi.
- Ketma-ket ikki emizishdan bosh tortish, juda uyquchan va uyg'otish qiyin, bo'shashgan yoki g'ayrioddiy qotgan tana, yoki tinchitib bo'lmaydigan o'tkir chinqiroq yig'i.
- 5-kundan keyin kuniga 6 tadan kam ho'l tagliq, to'q rangli siydik, ichiga botgan liqildoq yoki quruq og'iz.
- Birinchi 24 soat ichidagi sariqlik, qo'l-oyoqlarga tarqalayotgan yoki ikki haftadan ko'p davom etayotgan sarg'ayish, yoki juda och, oqish najas.
- Bo'rtib chiqqan liqildoq, takroriy qusish (ayniqsa yashil rangda), najasda qon, yoki kindik qoldig'i atrofida qizarish va yiring.
- Shulardan birini ko'rsangiz, navbatdagi qabulni kutmay 103 ga qo'ng'iroq qiling yoki poliklinika yoki shifoxonaga boring.
Ichki hissingizga ishoning. Chaqaloq sizga kasal tuyulsa, 103 ga qo'ng'iroq qiling yoki poliklinikaga boring.
Telegramda oylik yangiliklar
Botga chaqalog'ingizning tug'ilgan sanasini ayting — u har oy rivojlanish haqida xabar yuboradi va navbatdagi emlashlarni eslatadi.
- ✓Har yangi haftada qisqa dayjest
- ✓Tug'ruqqacha qolgan kunlar hisobi
- ✓Yaqinlashayotgan tekshiruvlar haqida eslatma
- ✓Tepishlar hisoblagichi va to'lg'oq taymeri